Skontaktuj się z nami

18.04.2019

O budowie książki

Książka jaka jest każdy widzi, ale czym różni się wklejka od wyklejki, albo składka od okładki już nie dla wszystkich jest takie oczywiste. Poligraficzna nomenklatura nastręcza wielu problemów, o czym nie raz przekonaliśmy się podczas wieloletniej pracy w branży. Podstawowe pojęcia warto znać, choćby dlatego, że o wiele prościej się dogadać, mając pewność, że mówimy o tym samym (chociaż jako Polacy wiemy, że dogadanie się nie jest tylko kwestią spójnego nazewnictwa).

Po wszystkie definicje odsyłamy do naszego słowniczka pojęć poligraficznych, a tymczasem zaczniemy trochę nie po bożemu, bo od środka. I to dosłownie.

To, co przy publikacjach laicy zwykli nazywać wnętrzem, to nic innego jak blok książki, który czasem jest określany mianem wkładu. Blok stanowi wewnętrzną część oprawy przygotowaną do połączenia z okładką. Zanim przejdziemy do rozróżnienia rodzajów bloku książki, musimy wyjaśnić pojęcie składki. Składka to nic innego jak zadrukowane, złożone wpół i włożone jeden w drugi arkusze. Jak łatwo możemy wywnioskować – pojedyncza składka w swojej konstrukcji przypomina szesnastokartkowy zeszyt. Na blok książki może składać się od kilku, do nawet kilkudziesięciu składek. Zasadniczo, aby połączyć składki ze sobą, musimy je zszyć. I tu dochodzimy do meritum, ponieważ blok składający się ze składek połączonych ze sobą nićmi introligatorskimi to blok szyty. Drugi rodzaj bloku, to blok klejony, który nie składa się już ze składek, a z arkuszy papieru, które są ze sobą połączone klejem.

 

   

Tak właśnie wygląda blok książki – tu szyty. 

Blok szyty od klejonego możemy rozróżnić już na pierwszy rzut oka. Wystarczy spojrzeć na górny brzeg bloku tuż przy grzbiecie i sprawdzić, czy są widoczne składki. Jeśli nasz wzrok już powędrował w tamtym kierunku, możemy rzucić okiem na kapitałkę, czyli pasek jedwabnej lub bawełnianej tkaniny, przyklejanej do górnej i dolnej krawędzi grzbietu bloku, głównie w celach estetycznych.

 

   

Kapitałka to ten brzoskwiniowy pasek tkaniny przyklejony do grzbietu. 

Gdy blok mamy już omówiony, możemy przejść do okładki, której główną funkcją jest ochrona bloku książki. Jeśli okładka jest wykonana z kartonu, mamy do czynienia oprawą miękką lub zintegrowaną, natomiast do oprawy twardej używa się oklejonej tektury.

 

   

Na zdjęciu powyżej doskonale widać okładkę do oprawy twardej – tekturę oklejoną papierem. 

Żeby nie było zbyt prosto – okładka ma też strony. Gdy rozłożymy okładkę przed sobą, zewnętrzną częścią ku górze, to po prawej stronie znajdzie się pierwsza strona okładki zawierająca tytuł, autora i inne niezbędne informacje interesujące czytelnika. Po lewej zaś znajdzie się strona czwarta zawierająca blurb (czyli krótkie streszczenie publikacji, rekomendacje), numer ISBN czy biografię autora. Gdy okładkę obrócimy wnętrzem ku górze, druga strona okładki znajdzie się po stronie lewej, a trzecia po prawej. Dzięki tej wiedzy może uda się uniknąć kłopotliwego tłumaczenia, że coś znajduje się „tam z tyłu okładki, tylko od środka” – tonem profesjonalisty możemy objaśniać „zależy mi, żeby to znalazło się na trzeciej stronie okładki”. Niby nic, a w życiu jakby piękniej.

Gdy mamy blok i okładkę wypadałoby oba elementy połączyć w zgrabną całość. Inaczej sprawa wygląda w oprawie twardej, a inaczej w miękkiej. W oprawie miękkiej blok książki jest scalony z grzbietem za pomocą kleju, natomiast w oprawie twardej dodatkowym elementem spajającym blok z oprawą jest wyklejka. Według definicji wyklejka to „składka jednozłamowa papieru, zazwyczaj o większej gramaturze, przyklejona do powierzchni wewnętrznej strony okładziny i połączona z wkładem”. Brzmi zawile? Sprawa staje się jednak zupełnie oczywista, gdy weźmiemy do ręki książkę w twardej oprawie. Jeśli zajrzymy na drugą stronę okładki (prawda, że znajomość stron okładki się przydaje?), zobaczymy pojedynczy arkusz papieru w całości przyklejony do okładki oraz pierwszej stronicy bloku książki. Oczywiście sprawa wygląda analogicznie na trzeciej stronie okładki. Wyklejka poza tym, że spełnia funkcję konstrukcyjną, to maskuje znajdującą się pod nią tekturę.

Dotarliśmy do momentu, w którym mamy omówione główne części składowe książki. Czasami jest ona dodatkowo “uzbrojona” w obwolutę, czyli zadrukowany arkusz papieru zakładany luźno na okładkę. Chroni ją przed zniszczeniem (podarta obwoluta boli zdecydowanie mniej niż obdrapana okładka).

Może to nie jest najpełniejsze i najbardziej wyczerpujące kompendium wiedzy o budowie książki, ale na dobry początek w zupełności wystarczy. Prawda jest taka, że nie sposób w blogowej notce zawrzeć wszystkich tematów, które należałoby poruszyć (przemilczeliśmy choćby istnienie oprawy spiralowej i szytej drutem). Aby poszerzać swoją wiedzę o druku książek zapraszamy do śledzenia naszych kolejnych tekstów.

Lidia Piasecka

Graficzka w Totem.com.pl. Pisze, bo lubi, ale tylko wtedy, gdy nie rysuje.
Fanka oldskulowych mebli, które własnoręcznie doprowadza do stanu świetności. Wielbicielka kotów, ciem i Muminków.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

Twoje imię wraz z treścią komentarza zostaną opublikowane na blogu.
Administratorem tych danych będzie firma Totem.com.pl
Szczegóły znajdziesz w polityce prywatności.